نوشتن سفر نامه آنهم چند ماه بعد از سفر مثل این می ماند که به آدم بگویند نوشته های خودت را دوباره بخوان سفر ما به هلند مصادف بود با ایام عید پاک مسیحیان که ابوریحان بیرونی در آثار الباقیه از آن نام برده است صبح بچه ها که بیدارشدند و صبحانه خوردند آرام آرام راه افتادیم ساعت 40/10رسیدیم به شهر لیل به کسر لام شمالی ترین شهر فرانسه از سمتی که به بلژیک وارد می شوی لیل زادگاه امیل زولا است نویسنده فرانسوی، ونمونه از دبستان ادبی ناتورالیسم این دبستان را من به جای مکتب ادبی به کار می برم چون هم فارسی تر است هم سابقه دبستان از مکتب بیشتر است هم معنی درست تری می دهد یک کتاب هم داریم به اسم دبستان المذاهب این کتاب دربارهی اعتقادات مذاهب مختلف است و مشتمل است بر دوازده تعلیم و دریک بخش معرفت عقاید پارسیان مشتمل بر پانزده نظر ، ۲- عقاید یهود و ترسا عقاید هندوان در ۱۲ نظر ، ۳- در عقیده ی تبتیان شامل یک نظر ، ۴- در پارهای از عقاید یهود در دو نظر ، ۵- در عقاید ترسا
این امیل زولا که من در نوجوانی یک رمان از او خوانده بودم و البته الان اسمش یادم نیست عامل مهم در توسعه تئاتر ناتورالیسم بود. او یکی از چهره های اصلی در آزادی سیاسی فرانسه است همان کتابی که من خوانده بودم یا زادگاه یا محل پرورش زولا را لیل ذکر کرده بود در هرصورت شهر از قدیم کارگری و معدنی بوده است بادی و آفتابی شبیه دامغان داشت اما از پسته اش خبر ندارم
چون یک خروجی را اشتباه رفتم فرصت شد دوری هم در شهر بزنم خلوت و کوچک باز هم به فراتی بر نخورد مثل دامغان
در